“Felsefe Buluşmaları” genel başlığı altında her ay iki oturumda, çağdaş toplumun mustarip olduğu sorunlar felsefi olarak temalaştırılarak tartışılmaktadır. Mayıs ayı programında “Felsefenin Yeniden Doğuşu/Descartes ve Yöntem Üzerine Konuşma” var.

Yöntem Üzerine Konuşma, modern felsefenin kurucusu olduğu genel kabul gören René Descartes’ın geçmişinin muhasebesini yaptığı bir otobiyografi ve evrensel bilim projesinin mukaddimesini oluşturan bir felsefe ve bilim eseridir. Kanılarla doyum bulamayan, şüphe krizine girmiş, kendi zihinsel kapasitelerinden emin bir gencin tüm zarafetiyle kaleme aldığı son derece saldırgan bir metindir bu. Nefret etmeksizin üstadlarına ve onların öğretilerine baş kaldıran, entelektüel otoriteyi reddeden, her şeye kendi başına baştan başlama arzususu duyan, önyargılardan kurtulup artık büyümek isteyen ateşli bir zihnin çığır açan eseridir.

Descartes’ın eseri tek bir başlık altında toplanabilir: Zihnimin tarihi. Bu tarih eşzamanlı olarak üç şey anlatır: Kendini anlatan, düşünen şey olarak kendi fiili tekilliğinde nasıl oluştuğunu söyleyen bir adamın, René Descartes’ın otobiyografisi. Bilginin ya da bilimlerin ve tekniklerin taslağı çizilmiş ansiklopedinin zihnin doğal ışığıyla, onun kategorileriyle ya da ilk kavramlarıyla, insan doğamızı mükemmellik derecesine çıkarmak için geriye yalnızca ekilmesi ve yetiştirilmesi kalmış hakikat tohumlarıyla ilişkisi içinde takdimi.

Düşünce biçimlerimizin bir analizini teşkil eden bu entelektüel hikâyeye eşlik eden, en basit açıklıklardan hayattaki en sağlam bilgiye götüren bir uslamlama zinciri, bilginin derece derece açıldığı sürekli bir zihinsel hareket sergiler. İşte felsefi aklın resmi olması bakımından da, hitap ettiği anonim okura “de te fabula narratur” der: Anlatılan senin hikâyendir.

Bu evrensel bilim projesine yön veren şey Kant’ın deyişiyle bir büyüme hikâyesinin mottosu olan Sapere aude (bilmeye cesaret et!) ve özgürlüktür. Descartes’ta her şey özgürlük fikrinden çıkar ve özgürlük fikrine döner. Onda özgürlük sadece bir erdem ya da ideal değil, her şeyden önce üretici, faal bir neden ya da güçtür. Ego sum’un kendini-açığa-vurması, bu şekilde, her defasında tekil, biricik bir tecrübede, yaşamla hakikatin kökensel birliğini ortaya serer; ben’in (moi) özgürlüğü bu ilk-olaya, Aldatıcı bir varlığın oyunun bozmayı başardığım kökensel direnişe dayanmaktadır. Bu açıdan Ben’in başkasının hâkimiyetinden sıyrılarak hakikatine ve özgürlüğüne erişmesi bir direniş etiğidir.

Yöntem’in meşhur giriş cümlelerinin akıllar arasında tesis ettiği demokratik eşitlik de bunun göstergesidir zaten. “Akıl dünyada en iyi paylaştırılmış şeydir… Öyle ki kanılarımızın farklılığı bazılarımızın diğerlerinden daha akıllı oluşlarından değil, sadece düşüncelerimizi değişik yollarla yürütmemizden ve farklı farklı şeylere değer vermemizden ileri gelir. Zira iyi bir zihne sahip olmak yeterli değildir, esas olan onu iyi kullanmaktır.” Öyleyse yanlış yollara sapıp şüphe götürür düşüncelerde kaybolmak yerine, açık ve seçik bilgiler üzerine bina edilmiş sağlam ve bereketli bir bilime ulaşmak için aklı iyi yönetmenin bir yöntemine sahip olmak gerekir.