Yeryüzü ve Metinler: Edebiyatta Yönümüzü Nasıl Bulacağız?

Yeryüzü ve Metinler: Edebiyatta Yönümüzü Nasıl Bulacağız?

17 Kasım 2026 Salı
19:30-22:30
Süre: Tek oturum

2.500₺

Stokta yok

2.500₺

Stokta yok

Bu atölye için satış süreci tamamlanmıştır.

Atölye zoom üzerinden online yapılacak ve bir hafta süreli olarak ders kaydı paylaşılacaktır.

Yeryüzü ve Metinler: Bir Açılış Sayfasında Yönümüzü Nasıl Bulacağız?

Gerçekçi anlatılarda sayılıp geçilen, neredeyse dekoratif şeyler vardır: Bir duvar, bir kaldırım, duvar dibinde biten ot, esen rüzgâr, iklim hâlleri… Oradadırlar ama pek bir şey yapmazlar. Anlatıcı onları anar ve geçer.

Bu atölyede gerçekçi romanın önemli başlangıçlarından biri olan Balzac’ın Goriot Baba’sının (1835) açılış sayfalarıyla çalışacağız. Vauquer Pansiyonu’nun bulunduğu sokaktan kaldırımlar kurudur, duvar diplerinde otlar biter, kapının önünde mavili beyazlı çini saksılarda sardunya, zakkum ve nar durur. Sayfada yüzlerce kelime var ve neredeyse hiçbir şey bir iş görmüyor. Biz o şeylerden birini seçip sayfanın içinde iş görür hâle getireceğiz. Günün sonunda elinizde aynı sayfaların sizin kaleminizden çıkmış yeni bir versiyonu olacak.

Bu fikir Bruno Latour’dan geliyor. Latour’a göre modernlik, dünyayı eyleyen insanlar ile eylemeyen nesneler diye ikiye bölmek üzerine kuruldu, oysa bu bölünme hiçbir zaman gerçekten işlemedi. Bir rüzgâr da, bir mikrop da, bir kapı yayı da olayların gidişini değiştirir. Latour’un sorusu aslında bir anlatıcı sorusudur: kim eyliyor, ve siz nereden bakıyorsunuz? Bu soru edebiyat tarihindeki bir ayrımı da yokluyor. Klasik gerçekçiliğin her şeyi bilen anlatıcısı ile modernizmin kendi zihnine çekilmiş anlatıcısı, gerçekten karşıt kutuplar mı?

Dört soruyla çalışacağız:

  1. Bu sayfada kim bir şey yapıyor, ne yalnızca duruyor?
  2. Anlatıcı nereden bakıyor? Uydudan mı, pencereden mi, diz boyundan mı?
  3. Yalnızca duran şeylerden birini seçelim. Nereden gelmiş, neye bağlı, kim ona muhtaç, kaybolsa ne değişir?
  4. Şey anlatıcıya itiraz edebilseydi tek cümleyle ne derdi?

Sonra yazıyoruz. Tek kural var: yeni sıfat eklemek yok, yalnızca bağ eklemek var. Bir şeyi önemli kılmanın yolu onu daha güzel anlatmaktan değil, onu dünyaya bağlamaktan geçiyor.

Odaya başka metinler de girecek. Diderot’nun Rameau’nun Yeğeni’ne nasıl başladığına bakacağız, çünkü anlatıcı daha ilk yan cümlede havayı yok sayıyor. Hikmet Birand’ın Anadolu Manzaraları’ndan ve Deniz Gezgin’in Ahraz’ından kısa bölümler okuyacağız, çünkü oralarda rüzgâr karar veriyor, bir ot bir şeyi haber veriyor. Kapanışta Samantha Harvey’nin Yörüngede’si üzerinden tartışacağız: dört yüz kilometre yukarıyı yazan bir kitap, diz boyundan yazılmış pek çok kitaptan daha yeryüzülü olabilir mi?

Atölye için kuram bilgisi gerekmiyor. İlgisini çekenlerin Latour’un Rota: Politikada Yönümüzü Nasıl Bulacağız? kitabını okumuş olması tavsiye edilir. Üzerine konuşulacak kitapları okumuş olmak gerekmiyor, ilgisini çekenlerin okuması tavsiye edilir.

Program

Birinci oturum: Anlatıcı nereden bakar? Latour’un sorusu ve edebiyattaki karşılığı nedir? Goriot Baba’nın açılışı ve birinci ve ikinci soru üzerinde çalışma.

Ara.

İkinci oturum: Karşıt metinler. Üçüncü ve dördüncü soru. Yeniden yazım. İsteyenlerin metinlerini okuması ve birlikte değerlendirme. Yörüngede tartışması.

Atölye Zoom üzerinden yapılacak. Metinler kayıt sonrasında e-postayla gönderilecek ve atölye sırasında ekranda da paylaşılacak.

Yanınızda bir defter ve bir kalem yeterli. Klavyede yazmayı tercih ederseniz de olur, son metinleri sohbet penceresinden paylaşabiliriz.

Birinci oturum (90 dk)

Rota’nın koordinatları. Latour kimdi, nasıl bir soru sordu. Dört çekim noktası. Eksi ve artı yerellik, eksi ve artı küresellik. Küre ile Yerküre arasındaki fark. Kritik Bölge.

Metin seçimi: Metin havuzu (Diderot, Balzac, Tanpınar, Buzzati, Samantha Harvey, Deniz Gezgin, Hikmet Birand) gevşek bir tarihsel çeşitlilik dışında bilinçli olarak eklektik. Amaç bir kanon önermek değil, yöntemin farklı metinlerde nasıl işlediğini görmek

Durak 1, Kadro. Metinde kim fail, ne dekor? Bir şey yapan, tepki veren, bir fark yaratan her varlık sayılır.

Durak 2, İrtifa. Anlatıcı hangi yükseklikten bakıyor? Yörünge mi, kule mi, diz boyu mu? Metin içinde değişiyor mu?

Ara.

İkinci oturum (90 dk)

Nesne ile fail arasındaki fark. Galilei’nin cisimleri, Lovelock’un failleri. Üretim sistemi ile doğurma sistemi.

Durak 3, Bağ. Dekor sütunundan bir varlık seçilir. Neyle yaşıyor, kim onunla yaşıyor, onu ne tehdit ediyor?

Durak 4, İtiraz. O varlık anlatıcıya itiraz edebilseydi tek cümleyle ne derdi?

İniş. Seçilen metin yeniden yazılır. Tek kural: sıfat eklemek yok, yalnızca bağ eklemek var.

 

Bruno Latour Kitaplığı:

Latour, Bruno. Bilim İş Başında: Toplumda Bilim İnsanları ile Mühendislerin Faaliyetleri Nasıl İzlenebilir? Çev. Ekrem Berkay Ersöz. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2025.

Latour, Bruno. Biz Hiç Modern Olmadık: Simetrik Antropoloji Denemesi. Çev. İnci Uysal. İstanbul: Norgunk, 2008.

Latour, Bruno. Gaia ile Yüzleşme: Yeni İklim Rejimi Üzerine. Çev. Kağan Kahveci. İstanbul: Livera Yayınevi, 2025.

Latour, Bruno. Rota: Politikada Yönümüzü Nasıl Bulacağız? Çev. Orçun Türkay. İstanbul: Kolektif Kitap, 2019.

Latour, Bruno. Toplumsalı Yeniden Toplama: Aktör-Ağ Teorisine Bir Giriş. Çev. Nüvit Bingöl. İstanbul: Tellekt, 2021.

Latour, Bruno ve Vincent Antonin Lépinay. Tutkulu Çıkarların Bilimi: Gabriel Tarde’ın İktisat Antropolojisine Bir Giriş. Çev. Ekin Değirmenci. Ankara: Heretik Yayıncılık, 2018.

Latour, Bruno ve Steve Woolgar. Laboratuvar Hayatı: Bilimsel Olguların İnşası. Çev. Ümit Tatlıcan. Ankara: Phoenix Yayınevi, 2022.

 

Gevşek korpus:

Balzac, Honoré de. Goriot Baba. Çev. Şerif Hulûsi. İstanbul: İletişim Yayınları, 2014.

Birand, Hikmet. Anadolu Manzaraları. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021.

Buzzati, Dino. Tatar Çölü. Çev. Hülya Uğur Tanrıöver. İstanbul: İletişim Yayınları, 2015.

Diderot, Denis. Rameau’nun Yeğeni. Çev. Adnan Cemgil. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2013.

Gezgin, Deniz. Ahraz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2024.

Harvey, Samantha. Yörüngede. Çev. Püren Özgören. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2025.

Tanpınar, Ahmet Hamdi. Mahur Beste. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2025.

 

 

2.500₺

Stokta yok

Kategoriler:
Diğer Atölyeler