Hikâyenin Altındaki Hikâye
Tema, Motif, Ton ve Anlatının Görünmeyen Yapısı
Bir romanı, öyküyü ya da filmi hatırladığımızda aslında neyi hatırlarız? Karakterin başına gelen olayları mı, bize düşündürdüğü büyük meseleleri mi, zihnimizde kalan bir görüntüyü mü, yoksa bütün bunlardan bağımsız olarak içimizde bıraktığı belli belirsiz bir duyguyu mu?

Bir hikâyeyi oluşturan konu, olay örgüsü, tema, motif, imge, simge, ton, atmosfer, mood, anlatıcı sesi, üslup, çatışma ve dramatik soru gibi kavramlar çoğu zaman birbirine karıştırılır. Oysa bunların her biri anlatının farklı bir katmanında işlev yüklenir. Bir hikâyenin konusu çok basit olabilirken tematik dünyası son derece karmaşık; anlattığı olay karanlıkken tonu hafif ve ironik; dramatik çatışması küçük görünürken okurda bıraktığı etki çok büyük olabilir.

Bu seminerde roman, öykü ve sinemadan örneklerle bir anlatının “ne anlattığı”, “ne üzerine düşündüğü” ve “bize ne hissettirdiği” arasındaki farkları inceleyeceğiz. Aristoteles’ten Rus Biçimcilerine, E. M. Forster’dan Gérard Genette’e, Lajos Egri ve Robert McKee’den modernist ve post-yapısalcı anlatı anlayışlarına uzanan farklı yaklaşımları karşılaştıracağız. Özellikle tema kavramı üzerinde durarak, temanın bir “mesaj” ya da “ana fikir” olmak zorunda olmadığını; güçlü edebiyatta çoğu zaman cevap vermek yerine bir soruyu, çelişkiyi ya da insanlık durumunu açık tuttuğunu göreceğiz.